planetweb.nl - een actuele nieuwssite over sterrenkunde, de planeten en de ruimtevaart.

Aarde

Door John den Haan op 27 december 2007 | Gearchiveerd in Aarde |

Deel drie van onze reis door het zonnestelsel staat in het teken van ons thuis: Aarde. Het is de planeet waarover we het meest weten, maar waar ook de meeste vragen over zijn. Zo kunnen we ons bijvoorbeeld afvragen of Aarde écht de enige planeet is met vloeibaar water op het oppervlak, of hoe de Aarde aan haar grote maan komt. Helaas kunnen we ons hier onmogelijk bezig houden deze lastige vragen. Wat we wél kunnen doen, is een algemeen beeld schetsen van onze veilige Aarde als planeet.

De Aarde is de derde rots van de Zon en staat daarmee zo'n 150 miljoen kilometer van de ster verwijderd. Ze is de grootste en zwaarste van de vier binnenplaneten en heeft één maan. Deze maan is in vergelijking tot de Aarde zo groot, dat we het Aarde-Maan systeem eigenlijk mogen beschouwen als een dubbelplaneet. De Aarde is nagenoeg bolvormig, met een afwijking van slechts 0,17%.

De feiten op een rijtje

Aarde:

• Heeft één maan: de Maan.
• Heeft een atmosfeer die voor 78% uit stikstof en voor 21% uit zuurstof bestaat.
• Heeft een gemiddelde temperatuur van 14 graden. Samen met de luchtdruk van 1 atmosfeer laat dit vloeibaar water toe aan het oppervlak.
• Heeft een magnetisch veld dat de atmosfeer beschermt tegen de zonnewind.
• Draait in 24 uur om haar eigen as.
• Draait in 365,25 dagen om de Zon.
• Is de planeet met de hoogste gemiddelde dichtheid (5515 kg/m³).
• Heeft een schuine rotatie-as (23 graden)
• Is de enige plaats in het universum waarvan we zeker weten dat er leven is.
• Is ongeveer 4,5 miljard jaar oud (dat is dus 4.500.000.000 jaar!)

Leven op Aarde

De vroege Aarde was geen
prettige omgeving.

De combinatie luchtdruk-temperatuur zorgt ervoor dat water op het Aardoppervlak vloeibaar kan zijn. De aanwezigheid van vloeibaar water wordt door wetenschappers over het algemeen gezien als een noodzaak voor leven. Aarde is dan ook de enige plaats in het universum waarvan we zeker weten dat er leven is. De vroege Aarde was echter geen prettige plaats om te leven: de dichte atmosfeer was uiterst giftig en het oppervlak werd continu gebombardeerd door ruimtepuin. Het leven is daarom hoogstwaarschijnlijk begonnen in de vroege oceanen, waar het koeler, rustiger en dus veiliger was. Vroege algen hebben er door middel van fotosynthese voor gezorgd dat koolstofdioxide (het broeikasgas) werd omgezet in onder andere zuurstof. Toen het oppervlak was afgekoeld en de hoeveelheid zuurstof in de atmosfeer groot genoeg was, werd er pas leven op het aardoppervlak mogelijk. Kijk op de pagina geschiedenis van het leven van leren.nl als je meer wilt weten over het leven op Aarde en de evolutie daarvan.

Wat is de kans op buitenaards leven? Wat is de plaats van de mensheid in het immens grote heelal? Wetenschapsjournalist Govert Schilling geeft in zijn boek 'Tweeling Aarde' een leuk en leesbaar overzicht van het onderzoek tot nu toe.

Het oppervlak van de Aarde

Het oppervlak van de Aarde bestaat uit losse platen.
Klik voor een grotere afbeelding.

Het oppervlak van de Aarde bestaat uit losse 'puzzelstukken', die we de aardplaten (ook: aardschollen) noemen. Door stromingen in de mantel (zie verderop) van de Aarde, ver-anderen deze platen continu van plek. Er zijn eigenlijk twee verschillende soorten aardplaten: oceanische platen en continentale platen. Op plaatsen waar platen met elkaar botsen, kunnen verschillende dingen gebeuren. Dit hangt af van het soort platen dat botst: botsen twee continenten, dan zal er door de botsing een enorme 'kreukelzone' ontstaan. Een voorbeeld hiervan is het boven India gelegen Himalaya gebergte. Botst een continent met een oceaan of een oceaan met een oceaan, dan zal één van de oceaanplaten onder de andere plaat duiken. Het gevolg is veel vulkanisme (Indonesië) en een erg diepe zee (denk aan de Marianentrog bij Japan). Er zijn ook plaatsen waar twee platen uit elkaar drijven: hier vind je veel vulkanisme door omhoog komend heet materiaal uit de mantel. Het gevolg is een vulkanisch gebergte. Denk bijvoorbeeld aan de midatlantische rug, die het gevolg is van het langzaam uit elkaar drijven van Europa en Amerika.

Het binnenste van de Aarde

De Aarde van binnen. Klik voor een
leesbare versie.

De Aarde bestaat van buiten naar binnen uit een vaste binnenkern, een vloeibare buitenkern, een stroperige ondermantel, een bijna-vaste bovenmantel en een vaste korst. De hete kern is vast vanwege de enorme druk die er heerst: mogelijk tot wel 360 gigapascal (ofwel: 3.6 miljoen atmosfeer). De hitte in de kern (tot zo'n 7000 graden) komt voornamelijk vanwege het radioactieve verval van Kalium, Thorium en Uranium. De binnenkern draait iets sneller dan de rest van de Aarde. Dit verschil in draaisnelheid tussen de kern en de rest van de Aarde zorgt er, samen met stromingen in de buitenkern, voor dat de Aarde een magnetisch veld heeft. De mantel bestaat uit heet gesteente, dat langzaam en heel stroperig vloeit. De stromingen in de mantel zorgen ervoor dat de bovenliggende korst uit losse onderdelen bestaat: de eerder genoemde aardplaten.

Nieuwsgierig naar de Aarde in al haar facetten? Het boek 'planeet Aarde' (verfilmd! 'Earth' draait in de bioscoop) legt als nooit tevoren uit waarom we zo voorzichtig moeten zijn op onze blauwe planeet.