planetweb.nl - een actuele nieuwssite over sterrenkunde, de planeten en de ruimtevaart.

Mercurius

Door John den Haan op 13 december 2007 | Gearchiveerd in Mercurius |

Planetweb is niet compleet zonder informatie over de acht planeten die ons zonnestelsel rijk is. We beginnen bij de planeet die het dichtst bij de Zon staat: Mercurius. Vanwege zijn snelle draai om de zon, is de planeet vernoemd naar de Romeinse god van de reizigers en de handel. Sinds Pluto geen planeet meer genoemd mag worden, is Mercurius de kleinste planeet van ons zonnestelsel.

Als je zelf Mercurius wilt bekijken, moet je vaak een vroege vogel zijn. Omdat de planeet zo dicht bij de Zon staat, zal hij of vlak na zonsopkomst of vlak voor zonsondergang te zien zijn. Ben je te laat of te vroeg, dan wordt de planeet simpelweg overstraald door de veel grotere en veel helderdere Zon. Onder ideale omstandigheden is de planeet voor het blote oog niet veel meer dan een middelmatig heldere ster, die soms vlakbij de sprankelend heldere planeet Venus staat. Heel soms (ongeveer eens in de 9 jaar) trekt de planeet voor de Zon langs. We zien dan een piepklein schijfje voor de Zon langsschuiven. Erg bijzonder, als je je bedenkt dat dit ogenschijnlijk kleine schijfje in werkelijkheid groter is dan de Maan!

De feiten op een rijtje

Mercurius...

• heeft geen manen
• heeft een diameter van 4880km
• draait in 58 dagen om zijn eigen as (de lengte van een dag)
• draait in 88 dagen rond de Zon (je bent dus elke 88 dagen jarig!)
• staat 57 miljoen kilometer bij de Zon vandaan
• heeft een hele dunne atmosfeer
• heeft in de schaduw een temperatuur van minimaal -183 graden
• heeft in de Zon een temperatuur van maximaal 427 graden
• heeft, voor zo'n kleine planeet, een sterk magnetisch veld

Allemaal leuk en aardig, maar hoe kan het zo koud zijn op een planeet die 3 keer zo dicht bij de Zon staat als de Aarde? Dit komt door de dunne atmosfeer. Deze kan de overdag opgelopen hitte niet goed vasthouden, waardoor het aan de nachtkant van de planeet heel snel heel koud wordt. Dit principe kun je op Aarde makkelijk testen: ga maar eens in de winter buiten staan op een bewolkte nacht en een heldere nacht. Je zult snel merken dat het op de heldere nacht veel sneller veel kouder wordt dan op de bewolkte nacht! Dit komt omdat de wolken warmte terugkaatsen en is eigenlijk een klein voorbeeld van het broeikaseffect. Aangezien er op Mercurius helemaal geen wolken zijn  (en helemaal geen lucht), wordt het er 's nachts veel kouder dan op Aarde.

Het oppervlak van Mercurius

Het oppervlak van Mercurius zit
vol met kraters en scheuren. Klik
op de foto voor meer foto's!

Het oppervlak van Mercurius lijkt op het eerste gezicht een beetje op het oppervlak van onze Maan. Het zit vol met kraters, scheuren en bergen. Eén van de meest opvallende structuren is het zogenaamde Caloris bekken. Deze inslagstructuur heeft een diameter van ongeveer 1350km en is omringd door een gebergte van ongeveer 2 kilometer hoog.

Bij het opnieuw bestuderen van oude Mariner 10 foto's bleek dat een aantal gebieden op Mercurius veel gladder is dan de rest van de planeet. Deze gladde gebieden zijn waarschijnlijk gestold lava, dat jonger is dan de inslagkraters en er dus bovenop ligt. Niet alleen meteorieten hebben dus hun littekens achtergelaten op de kleine planeet. Ook vulkanisme heeft een rol gespeeld in zijn verleden.

Het binnenste van Mercurius

Mercurius heeft een hele grote
kern.

Mercurius heeft, vergeleken met de andere planeten, een erg grote kern. Maarliefst 42% van de het volume (17% voor de Aarde) van de planeet wordt ingenomen door de kern alleen. Om de kern heen vinden we een vrij dunne (600km) mantel, waarop de korst (100 tot 200km dik) ligt. Aangezien de mantel en de korst bijna volledig zijn afgekoeld, kan de kern zijn hitte niet goed kwijt. Uit recet onderzoek blijkt dan ook dat de kern mogelijk nog steeds gesmolten is. Dit zou tevens het sterke magnetisch veld kunnen verklaren.

Ondanks zijn grote kern is de planeet gemiddeld genomen lichter dan de Aarde. Dit komt omdat de Aarde veel groter is, en met zijn grote massa zijn kern beter samenperst dan Mercurius dit kan doen.

Missies naar Mercurius

Mariner 10 is de enige sonde
die ooit Mercurius bezocht

Zowel NASA als ESA zijn geïnteresseerd in deze kleine planeet, omdat hij ons veel kan leren over het ontstaan van het zonnestelsel. Niet alleen dat, maar omdat hij zo dichtbij de zon staat, kan hij ons ook veel leren over het samenspel tussen de zonnewind en het magnetische veld van planeten. In het verleden heeft NASA met Mariner 10 ongeveer 45% van de planeet in kaart kunnen brengen.

NASA is inmiddels onderweg met de missie Messenger. Deze missie is in 2004 gelanceerd en maakt naar verwachting in januari 2008 zijn eerste foto's van Mercurius. Deze sonde zal later in 2008 en in 2009 nog een keer langs Mercurius vliegen, om in 2011 definitief in een baan om de planeet te komen. De drie passages zijn nodig omdat het vanwege de beperkte zwaartekracht moeilijk is in een baan om de kleine planeet te komen.

Ook ESA is hard aan het werk, in samenwerking met de Japanse JAXA. De missie Bepi-Colombo zal naar verwachting in 2013 gelanceerd worden, om in 2019 aan te komen bij de planeet. De missie bestaat uit twee sondes: de Europese Mercury Planetary Orbiter (MPO) die de planeet onder de loep neemt, en de Japanse Mercury Magnetospheric Orbiter (MMO) die zich zal richten op de magnetosfeer van Mercurius.

Als u meer wilt weten over het zonnestelsel, raden wij u het boek fascinerend zonnestelsel aan. Auteur en wetenschapsjournalist Govert Schilling (bekend van TV, vaak op het journaal) legt in dit prachtige werk in 'gewone mensentaal' uit hoe het zonnestelsel is ontstaan, wat we er van weten en hoe we dit te weten zijn gekomen.