planetweb.nl - een actuele nieuwssite over sterrenkunde, de planeten en de ruimtevaart.

Cassini doet ontdekkingen bij ionenring van Saturnus

Door Olaf van Kooten op 30 december 2007 | Gearchiveerd in Saturnus |

De Amerikaanse ruimtesonde Cassini heeft belangrijke ontdekkingen verricht bij het magnetisch veld van de geringde planeet Saturnus. Saturnus wordt omringd door een schijf van energetische ionen (geladen atomen), de zogenaamde “ringstroom”. Cassini heeft ontdekt dat deze ring uiterst dynamisch en bijzonder asymmetrisch is, in tegenstelling tot soortgelijke ringen bij andere planeten (inclusief de aarde).

De ringstroom van Saturnus heeft normaal gesproken de vorm van een donut, maar kan snel van vorm van veranderen. Soms lijkt het alsof iemand een “hap” uit de “donut” heeft genomen. De rotatietijd van de ring is gelijk aan de rotatie van Saturnus zelf. Ringstromen ontstaan als heet geïoniseerd gas (oftewel, een plasma) gevangen raakt in de veldlijnen van het planetair magnetisch veld. De belangrijkste bron voor het plasma blijken de geisers op de maan Enceladus te zijn.

De ringstroom van de aarde is sterk afhankelijk van de zonne-activiteit. De ring ontstaat slechts bij een extreme activiteit van onze moederster, zoals in het geval van een zonnestorm. Zodra een storm is gaan “liggen” vervaagt de aardse ringstroom weer snel. De gegevens van Cassini laten zien dat de ringstroom van Saturnus veel minder afhankelijk is van de zonne-activiteit. Gedurende een zonnestorm neemt de ringstroom wel in kracht toe, maar de ring verdwijnt niet als de zon weer rustig is geworden. In plaats daarvan ontstaan in de ringstroom een aantal “verdikkingen” die meerdere omlopen rond Saturnus voltooien.

De ringstroom van Saturnus is natuurlijk onzichtbaar. De stroom kan toch in beeld gebracht worden met de ionencamera van Cassini, die ionen kan detecteren die een elektron "vangen" en als gevolg elektrisch neutraal worden. Dat stelt de ionen (die dan atomen geworden zijn) in staat om aan het magnetisch veld van Saturnus te ontsnappen en de ringstroom te verlaten.

De ringstroom van Saturnus in beeld gebracht. Klik voor een grotere afbeelding.

Wat heeft de verkenning van de planeten eigenlijk opgeleverd tot nu toe? Het boek 'Distant worlds: milestones of planetary exploration' vertelt het verhaal van de menselijke zoektocht naar een verklaring voor het zonnestelsel.