planetweb.nl - een actuele nieuwssite over sterrenkunde, de planeten en de ruimtevaart.

Geminiden 2007 - Niet missen!

Door John den Haan op 10 december 2007 | Gearchiveerd in Zelf waarnemen |

Houd in de nacht van 13 op 14 december je ogen open! Deze nacht zal namelijk het toneel zijn van de beste meteorenzwerm van het jaar: de Geminiden. We vallen dit jaar met onze neus in de boter, aangezien het storende maanlicht namelijk zeer vroeg onder de horizon zal verdwijnen. Hierdoor hebben we al vrij vroeg een onverstoord zicht op de sterrenhemel. Nu maar hopen dat de weergoden ons eens gunstig gezind zijn...

Een komeet laat in zijn baan een enorme hoeveelheid gas en stof achter. Deze staart onstaat door het progressief 'wegsmelten' van de komeet naarmate hij dichterbij de zon komt. Een komeet is in feite een grote verzameling sneeuw en stof, een beetje vergelijkbaar met de vuile sneeuwdrab die we een dag na de sneeuwval weleens aantreffen. Het ijs van de komeet sublimeert bij nadering tot de Zon, wat ervoor zorgt dat de 'opgeloste' stof in de ruimte achterblijft. Een komeet heeft dan ook twee staarten: een gasstaart en een stofstaart.

Een meteorenregen onstaat wanneer de Aarde zich in zijn baan door een wolk van dit afvalmateriaal beweegt. Dit stof wordt regelmatig 'bijgevuld' door de betreffende komeet, die met een vaste periode terugkeert. In geval van de Geminiden is dit de uitgedoofde komeet 3200 Phaeton. Dit bijzondere object heeft veel weg van een asteroïde, maar is naar alle waarschijnlijkheid een komeet die uit zijn baan geraakt is. Hierdoor nadert hij de Zon niet meer en vertoont hij dus geen staart meer.

Als de Aarde door zo'n stofwolk heenploegt, zal deze een deel van het stof 'opvegen'. Zodra een stofdeeltje echter met de aard-atmosfeer in aanraking komt, zal het door de wrijving compleet verdampen. De hitte die daarbij vrijkomt zorgt ervoor dat de omringende luchtdeeltjes in een hogere energietoestand komen. Dit proces wordt ionisatie genoemd en het is de oorzaak van de lichtstreep die we zien als zo'n stofdeeltje in de atmosfeer opbrandt. Deze lichtstreep wordt in de volksmond ook wel een 'vallende ster' genoemd.

Zoals de dode vliegjes op een autoruit na een lange rit ook uit één richting lijken te komen, zo lijken de meteoren ook uit één richting te komen. Deze richting noemen we ook wel de radiant van de zwerm. In geval van de Geminiden is dit het sterrenbeeld Tweelingen. Dit sterrenbeeld is vrij eenvoudig te vinden: trek een lijn tussen de ster linksboven en rechtsonder het 'pannetje' van de grote beer. Verleng deze lijn naar 'beneden' en je vindt een tweetal heldere sterren: Pollux en Castor van de tweelingen.

Tot slot een aantal waarneemtips:

• Gebruik geen telescoop of verrekijker: Het oog is het beste astronomische instrument. Meteoren zijn dusdanig sporadisch, dat een groot blikveld essentieel is en apparatuur eigenlijk zinloos is. Daarnaast levert apparatuur geen beter beeld op van een meteoor, vanwege de geringe grootte van het stofdeeltje.
• Kijk niet naar de radiant. De meteoren lijken uit de radiant te komen. Oftewel: in de radiant kunt er niet veel verwachten! Kijk in een brede straal rond de radiant voor de grootste kans op 'hits'. 
• Denk aan uw nek. Ga niet de hele nacht met het hoofd achterover op een stoel zitten. Een stijve nek is gegarandeerd (de auteur spreekt uit ervaring!). Tip: stretcher!
• Ga op bezoek bij een lokale sterrenvereniging of sterrenwacht. Tijdens meteorenregens zullen zij hun deuren meestal extra openen voor publiek. Het in Dordrecht gelegen Sterrenwacht Mercurius zal in de nacht van 14 op 15 december zijn deuren openen voor publiek.
• Houd moed. Als u er in het eerste uur niet gelijk honderd ziet, wacht dan even af. Meteorenregens zijn onvoorspelbaar en kunnen plotseling tot spectulaire uitbarsting komen.
• Laat uw ogen wennen aan het donker en blijf weg van licht. Een flits van fel licht beïnvloedt de lichtgevoeligheid van de ogen tijdelijk. Hierdoor kunt u minder heldere objecten zien en mist u mogelijk meteoren.
• Kleed u warm. Als het rond deze tijd van het jaar helder is, is het waarschijnlijk ook goed koud. Kleed u daarom goed warm aan, met meerdere lagen. Onthoud: elke keer dat u naar binnen gaat om op te warmen, moeten uw ogen helemaal opnieuw wennen aan het donker!  
• Neem een thermoskan mee. Een thermoskan met warme thee, koffie, chocolademelk of (tip!) cup-a-soup maakt het verschil! Maak het uzelf vooral comfortabel!

 Als u meer wilt weten over het zonnestelsel, raden wij u het boek fascinerend zonnestelsel aan. Auteur en wetenschapsjournalist Govert Schilling (bekend van TV, vaak op het journaal) legt in dit prachtige werk in 'gewone mensentaal' uit hoe het zonnestelsel is ontstaan, wat we er van weten en hoe we dit te weten zijn gekomen.

Veel waarneemplezier!