planetweb.nl - een actuele nieuwssite over sterrenkunde, de planeten en de ruimtevaart.

Mysterie van de "walnoot" opgelost

Door John den Haan op 25 juli 2007 | Gearchiveerd in Saturnus | Bron: space.com |

Niet lang geleden werd de ontdekking van de zestigste maan van Saturnus bekend gemaakt. Als je zoveel manen hebt, is de kans groot dat er op zijn minst één vreemde eend in de bijt is. Ontmoet Iapetus. Iapetus heeft een vreemd soort zwembandje rond zijn middel, waardoor de maan enigzins doet denken aan een grote walnoot. Wetenschappers van de Cassini-missie denken nu te weten waar de maan deze vreemde vorm vandaan haalt.

Het 'zwembandje' dat precies over de middellijn van de maan loopt, is een bergrug van 19 kilometer hoog en 1300 kilometer lang. Hierdoor ziet Iapetus er een beetje uit als een walnoot. Er wordt gedacht dat deze vorm al rond de 3 miljard geleden is ingevroren. Door het snelle draaien van de maan om zijn eigen as, ontstond er een uitstulping aan de zijkanten. "Iapetus tolde snel, bevroor jong en kreeg een lichaam met blijvende vormen", aldus Cassini-wetenschapper Julie Castillo van NASA. De maan heeft als enige bekende object zijn onontwikkelde, jonge vorm behouden.

Cassini-wetenschapper Dennis Matson: "Je verwacht dat een zeer snel draaiende maan deze vorm heeft (door de middelpuntvliedende kracht, red.). Een langzaam draaiende maan zou een veel plattere uitstulping hebben". Iapetus draait in maarliefst 80 dagen om zijn eigen as, wat veel en veel te langzaam is om een dergelijke structuur te vormen. Maar, aldus de wetenschappers: "We hebben succesvol gemodelleerd hoe Iapetus zijn uitstulping vormde en waarom zijn draaiingssnelheid zo drastisch gezakt is".

Oorspronkelijk draaide Iapetus in 5 tot 16 uur om zijn eigen as, wat snel genoeg is om zijn oppervlak aan de evenaar te vervormen. Om deze vervorming toe te staan, moet de korst echter wel zwak geweest zijn. Men denkt dat de mogelijk aanwezige radioactieve elementen verantwoordelijk waren voor deze zwakte. Het verval van deze elementen produceerde veel hitte, waardoor het oppervlaktemateriaal zwak kon blijven. Toen deze radioactieve 'brandstof' op was, 'bevroor' de maan en bleef zijn opmerkelijke vorm behouden.

"De ontwikkeling van Iapetus stopte letterlijk", zei Castillo over het 4,565 miljard jaar oude maantje. Om de rotatiesnelheid van de maan sterk te vertragen, "moet het binnenste van de maan (na opbranden van de radioactieve elementen, red.) veel warmer geweest zijn, rond het smeltpunt van waterijs".

"Dit is zijn de eerste directe aanwijzingen over het vroege gedrag van de manen in het buitenste deel van het zonnestelsel", zei Matson. "Het ... verbreedt onze kennis over de vroege geschiedenis van deze objecten".

Afbeeldingen met uitleg

Iapetus heeft een vreemde bergrug over zijn middellijn lopen, die enigzins doet denken aan een zwemband. Met een beetje fantasie ziet de maan er uit als een walnoot.