planetweb.nl - een actuele nieuwssite over sterrenkunde, de planeten en de ruimtevaart.

Noordpool Saturnus warmer dan verwacht

Door John den Haan op 04 januari 2008 | Gearchiveerd in Saturnus | Bron: NASA |

Ondanks meer dan een decennium aan winterkou, bevindt zich op de noordpool van Saturnus een onverwacht warme plek. Deze plek lijkt op de warme plek die eerder op de 'zomerse' zuidpool van de geringde planeet werd gevonden. De bron van deze warmte is een compleet raadsel. Uit nieuwe gegevens van de Cassini-sonde blijkt dat zich op beide polen een groot wervelend stormcomplex bevindt.

Wetenschappers wisten dankzij observaties van het Keck-observatorium al van het bestaan van de 'hot spot' op de zuidpool van Saturnus. Het vinden van een vergelijkbaar complex op het noordelijk halfrond,is echter een complete verrassing. "We hadden verwacht dat de warme plek op de zuidpool verband houdt met de zomerse condities die momenteel heersen op het zuidelijk halfrond van Saturnus," zei Cassini-wetenschapper Glenn Orton. "Aangezien de noordpool van Saturnus al sinds 1995 geen zonlicht heeft ontvangen , hadden we niet verwacht dat we dit soort activiteit zouden vinden."

De metingen laten zien, dat de donkere cycloon aan de noord-pool dezelfde structuur en temperatuur heeft als zijn zuidelijke 'broertje'. De wolken zijn beide arm in fosfor-gas, wat waar-schijnlijk veroorzaakt wordt door verticale luchtstromen in de atmosfeer van Saturnus. De 'poolstormen' lijken vaste en specifieke kernmerken te zijn van de planeet en lijken niet af te hangen van de hoeveelheid invallend zonlicht. "Deze hot spots zijn het resultaat van gasstromen (wind, red.) richting te polen. Zodra het gas aankomt bij de pool, gaat het de diepte in, waar het vanwege de samenpersing warm wordt," aldus planetair wetenschapper en onderzoeksleider Leigh Fletcher. "De bewegingen van en binnen de atmosfeer van Saturnus worden eigenlijk nog niet goed begrepen," voegde hij toe.

Als u meer wilt weten over het zonnestelsel, raden wij u het boek fascinerend zonnestelsel aan. Auteur en wetenschapsjournalist Govert Schilling (bekend van TV, vaak op het journaal) legt in dit prachtige werk in 'gewone mensentaal' uit hoe het zonnestelsel is ontstaan, wat we er van weten en hoe we dit te weten zijn gekomen.

Infraroodbeelden van Cassini laten
een warme plek zien op de Noord-
pool van Saturnus (heldere stip in
het midden), die omgeven is door
een zeshoek. Klik voor een grotere
versie.

Hoewel de twee poolgebieden op elkaar lijken, verschillen ze op één opvallende manier. Aan de noordpool wordt de storm omgeven door een groot en opvallend zeshoek. Deze vreede structuur werd voor het eerst gezien in de tachtiger jaren door NASA's Voyager 1 en 2. In 2007 werd het zeshoek weer gezien door Cassini. Fletcher en zijn collega's merken op dat de heldere, warme zeshoek veel hoger ligt dan voorheen werd aangenomen. "De structuur reikt tot de bovenkant van de troposfeer," aldus Fletcher. "Er is een verband met neerwaartse stromen in de troposfeer, maar de zeshoeksvorm kunnen we niet verklaren."

De winter op Saturnus duurt zo'n 15  jaar. Onderzoekers hopen dat ze, met het wisselen van de seizoenen, de komende jaren meer detail in de noordelijke cycloon gaan zien. "Maar Saturnus kan ons weer verrassen," aldus Fletcher. "Het feit dat zelfs Neptunus dergelijke polaire hot-spots heeft, voedt onze honger naar meer kennis over de vreemde bewegingen rond de polen van de gasreuzen."

NASA's Juno-missie zal ons meer gaan leren over de polen van Jupiter. Deze sonde wordt gelanceerd in 2011 en zal aankomen in 2016.

Zelf Saturnus waarnemen aan de sterrenhemel? Deze maand (en komende maanden) kan het! Zie de sterrenhemel in januari 2008.